Aller au contenu

Listeriôze ås biesses

Èn årtike di Wikipedia.
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « listeriôze », loukîz cial.
Berbis ki tént s' tiesse å hôt, dandjreus di cåze del listeriôze.

Li listeriôze ås biesses, c' est ene maladeye ki rascråwe les roemiants et bråmint des ôtès biesses ås tetes, inte di zeles les djins. Ele si voet eto dins les oujheas.

Cåzaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li cåze, c' est ene bactereye k' on lome Listeria monocytogenes, et k' on trouve dins tere, dins et dins les essilaedjes, nén trop bén fwaits.

Ele si rtrouve dins l' laecea des vatches et des gades malådes, et pout passer houte do pasteurijhaedje.

Minêyolodjince[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li maladeye est pus corante dins les payis froeds ki dins les tropikes.

Li må sait acsure des biesses di totes les ådjes, minme les djonnes djusse sikepyîs.

Li maladeye si prodût cwand les biesses ont do må a esse bén nouris (setchresses, mancances). Mins ene ôte cotoû minêyolodjike, c' est l' sognaedje ås silo. Pår avou des silos må fwaits (pH dizeu 5,5).[1]

Avou ça d' pus ki, e l' Izlande, on lome cisse maladeye la «må d' essilaedje».[2]

Les cas aparexhèt plik plok. Mins gn a padecô des ptitès minêyes dins l' minme cinse di vatches, di bedots u d' gades.

I shonne ki les minêyes ås djins ni vegnnut nén e minme tins ki les minêyes ås biesses.

Cognes di sintomes clinikes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Totavå les sôres di biesses ki polnut esse adjondowes del maladeye, on trouve troes diferinnès cognes clinikes :

Listeriôze ås bedots[candjî | candjî l’ côde wiki]

videyo ki mostere bén li paralizeye figurrece, et les mouvmints tronniveus des lepes, sins avalaedje

On-z a des ptitès minêyes di listeriôze dins les bedjreyes cwand on sogne a l' essilaedje. Les biesses ni toumèt nén malådes tertotes eshonne, mins ene après l' ôte. Mins gn a eto des rîlêyes di cas unikes (onk u deus dins tchaeke tropea), so ene coûte termene di tins, aprume dins les agneas.[5]

Les mwaisses senes sont dins l' sistinme nierveus. Les berbis ont l' tiesse sol costé, avou l' cô stindou. Mins ele ni savèt pus roter.

Åd fwait do poirt del tiesse, li maladeye rishonne å tournisse (c' est come ça k' on l' lome e sacwants payis).[6] Mins dins l' tournisse, les berbis rotèt co bén (tot tournant) et vikèt dipus d' on moes avou leu må. Eyet l' tournisse n' adjond nén les djonnes agneas, li listeriôze bén.

Sacwants agneas sont-st achurnåves do vizaedje (påpire dizeutrinne djus). Et aler betchter après des sacwès u al tere u dins l' aiwe, sins ni mawyî ni avaler. Portant, i shonnnut awè fwin et soe (i volnut boere et magnî).

Listeriôze ås gades[candjî | candjî l’ côde wiki]

On trouve les minmes senes d' ecefalite k' ås bedots. Li tiesse est e-n opistotonosse.

Listeriôze ås bovrins[candjî | candjî l’ côde wiki]

li vatche avance a l' aveulete, pu s' arester dins l' coine do meur

Cwand l' må s' tape sol cervea, on-z a des senes d' ecefalite, ki polnut esse diferins d' ene biesse a l' ôte.

Li vatche acsûte dimeure tote seule, lon erî do tropea, u wåle donci donla, a l' aveulete, avå l' waide.

On rescontere :

  • l' aveulté.
  • do boutaedje å meur (sene nierveus). Ene rascråwêye vatche shût l' eclôzeure, disk' a ene coine, et s' î arestêye et dmorer la des longs moumints.
  • li biesse vout magnî mins dimeure lontins avou di l' amagnî e l' boke et l' raetchon ki vént foû.
  • paralizeye des niers del figueure. L' oraye, li påpire do dzeu et les lepes sont sins exhowe.
  • gn a do tournisse, todi dins l' minme sinse.
  • li tiesse pout esse tinowe sol costé, mins nén toirtcheye (come dins les maladeyes del mîtrinne oraye). Ele pout ossu esse baxhåve u stindowe.

Médiaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li listeriôze pout esse médieye avou les antibiyotikes (tetraciclenes, cloramfenicol u forfenicol, penicilene u amocsicilene) s' elle est prinjhe a tins. Dj' ô bén ki les tos prumîs sintomes, come èn ouy covisse, divèt esse ricnoxhou på berdjî.[7] Mins, å pus sovint, li biesse creve sins bråmint malårder (onk a troes djoûs dins les berbis).[8]

Commons
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' listeriôze .


Sourdants[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. Metans, so 30 ans di corwaitaedje des maladeyes des bedots å Marok, on n' a trové del listeriôze ki dins les anêyes 2000, å moumint ki les berdjîs ont cmincî a sognî å mayisse essilé dins des saetchs di plastike.
  2. Merck Veterinary Manual, ed. 1967, p. 419.
  3. (en) sol live d' årtisyince Merck
  4. Roger W. Blowey & A. David Weaver, Color Atlas of Diseases and Disorders of Cattle, Elsevier, Oxford, ISBN 0-7234-3205-8.
  5. Lucyin Mahin, Fotos et videyos d' ene rîlêye di cas avou des senes nierveus, ås berbis, mins eto ås vatches et ås gades, tins d' on moes d' fevrî foirt setch e 2024 dins les Douccala, eplaideyes so les Cmons d' Wikipedia.
  6. Rue Jensen & Brinton L. Swift, Diseases of sheep, Lea & Febiger, Filadelfeye, ISBN 0-8121-0836-1, p. 159.
  7. Cåzaedje eshonne avou Pierre Gatet, årtisse a Lussac-les-Eglises, France, e 1975.
  8. Jensen, come ådzeu.