Pûsmadje

Èn årtike di Wikipedia.

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "Pûsmadje", alez s' vey sol Wiccionaire

Pûsmadje [1], c’ est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Suni dedja e 1965, pu avou Vresse e 1977, passant adon del province do Lussimbork al province di Nameur.

Il fwait frontire avou l' France.

eglije Sint-Ilåre
viye måjhon (1833)
Pûsmadje plake.jpg

Mwaissès dnêyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • Sotindowe: 403 ha., ki 286 c' est des bwès.
  • Hôteur: 258 m. a l’ eglijhe
  • Canton: Djedene
  • Arondixhmint: Dinant
  • Province: Nameur
  • Payis: Beldjike
  • Vîs scrijhas: Pussemaigne, Pussemagne (1617), Pucemagne, dins on vî pouyé rémois di 1306.
  • Eglijhe: di 1873, ås deus clotchîs.
  • Patron: Sint Hilåre.
  • Dicåce: fiesse do Sint: 14 di djanvî.
  • lingaedje do payis: tchampwnès (onk des cwate cénk viyaedje walons k' el cåznut u k' el djåzént dvinltins).

Etimolodjeye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li prumî boket do mot «Puss, putz» a l' minme tayon-bodje ki «pousse». Li deujhinme boket «Magne, maigne, mange», vénreut do latén «magnus» (grand). Li no veut don dire «grand pousse» u «parfond pousse». Come d' efet, li sitouwåcion do viyaedje, metou å fond d’ ene goidje, å pî des coisses pout fé sondjî a on grand pousse.

E 1877, li mwaisse di scole racontéve ki, 80 ans pus matén, les vîs djhént co Pui-mange, dandjreus on francijhaedje oblidjî pås evayixheus francès (ç' åreut stî e 1797).

Nos d' plaece[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ecarts[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • La Tchafete, feme ki cåze bråmint, k’ a dné s’ no al måjhon.
  • Belvuwe (F. Bellevue)
  • L’ Esperance

C' est troes måjhons ki sont å mitan des bwès, al frontire, ki fjhént comiece d’ on payis à l’ ôte. Belvuwe a divnou ene prôpieté po les vacancîs.

Aiwes[candjî | candjî l’ côde wiki]

cafè å no do ptit bî

Li Gotale, pitit ri ki vént d’ Suni, mousse e France et s' va egoliner e Mouze a Nouzon.

Istwere[candjî | candjî l’ côde wiki]

Divant l' Revolucion francesse, c' esteut l' prevôté d’ Orcîmont.

E l' an V, li 3 vendemiaire, il est rataetchî al comene di Suni, e canton d' Noûmani, dipårtumint des Årdenes.

E 1815, li 6 di djanvî (dizo l' redjime holandès), il est distaetchî di Måjhires et rmetou avou Bouyon.

E 1823 (todi e redjime holandès), il est rmetou avou l' comene di Suni.

E 1859, li 24 di may, dizo li lwè bedje, i rdivént comene.

E 1965, tins des ptits rebanaedjes, il est ddja rebané avou Suni, e l' province di Lussimbork.

E 1977, ås grands rebanaedjes, il eva, e minme tins k' Suni, avou Vresse, e l' province di Nameur.

Ene viye clotche a l’ eglijhe date di 1645.

Å mitan do 16inme sieke, Pûsmadje et Badjimont estént des dipindances di l’ eglijhe di Noûmani.

Gn åreut yeu on vî tchestea a Nonne do viyaedje. Li signeur si loméve Régnier. Il aveut ossu on tchestea a Bôhan.

Pûsmadje, come Badjimont, estént des fîs d’ Orcîmont, mins les djins alént cweri a mindjî e l' France. I payént po ça, deus cartels d’ avoenne pa djin. C’ ere li droet di «Såvmint u minuité»; c’ esteut des viyaedjes d' ambedeus (ki dipindént e minme tins del France et do Sint Impire Romin Djermanike).

E 1786, gn a yeu a Pûsmadje, on rlomé duwel inte on lomé De Saint-Mesme, èn oficî do redjimint di Ségur-Dragons et Barras (li fré do prezidint do Directwere). Saint-Mesme a stî touwé roed. Barras, li prezidint do Directwere, n’ è saveut co rén, cwand il a dmandé a s’ fré çou k’ il aveut arivé a s’ soçon, Saint-Mesme. I n’ est k' blessî, respond l’ ôte. - Eh bén, dji vs va blessî ossu, dit l’ prezidint et i lyi casse ene djambe. Mins cwand l' prezidint a cnoxhou l' verité, il a rmoussî al tchambe do blessî po l’ achever. Mins ci-ci aveut peté å diåle, et ça a fini dins on tribunå d’ oneur.

Li viyaedje di Pûsmadje a ene eglijhe ås deus clotchîs, basteye tins do ringne da Yopôl I di 1872 a 1874. Ene si grande eglijhe po on si pit viyaedje, c' esteut paski li Rwè vleut dner del Beldjike, ene bele imådje ås Francès.

Economeye[candjî | candjî l’ côde wiki]

ancyinne gåre do tram

Pûsmadje aveut ossu ene bele gåre di tram, å terminusse del lene PalijhoûBouyon. On tram francès î vneut ossu di Tchårluveye. Les djins l' lomént: « L’ Torea » (Torê), do sobriket des djins di Djesponssåt.

Dinltins, li mestî d' clawtî esteut florixhant. Mins po-z espaitchî deus passaedjes al dwane (li fier vineut d' France, et c' est bråmint la k' les clås alént), les clawtîs alént ovrer a Rodjissårt.

Disca lanawaire, gn aveut ossu ene u deus bressenes.

Pî-note[candjî | candjî l’ côde wiki]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou Pûsmadje .
  1. Li disnaziålijhaedje -andje => -adje, c' est ene des piceures do tchampnwès; li no sereut Pûsmandje e peur walon.