Rîlêye francès-walon

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ene rîlêye francès-walon, c' est ene djivêye de mots k' on pout trover åjheymint e walon, a pårti des mots francès ki vlèt dire parey.

I fwait pus åjhey aprinde li walon po les cis (cenes) ki cnoxhèt ddja l' francès, cwand i savèt les piceures des rîlêyes francès-walon. Nerén, ça pout moenner a des forcoridjaedjes.

Sacwantès rîlêyes francès-walon ont stî eployeyes pås mwaisses di scole po-z aprinde des rujhes ortografikes do francès (metaedje d' on tchapea, ortografeye EN / AN) a des efants ki cnoxhént ddja l' walon.

Tchapea e francès ki respond a on S e walon[candjî | candjî l' côde wiki]

deus mots francès å toetea, rimetous ås sfwaits mots walons k' ont wårdé li S do tayon-bodje latén

Li tchapea (^) e francès respond a on "S" e walon

Rîlêye francès EN / walon IN[candjî | candjî l' côde wiki]

Cisse rîlêye la a stî foirt eployeye des mwaisses di scole inte 1910 et 1980 po-z aprinde l' ortografeye e francès des mots ki s' î prononçnut avou l' naziåle AN (/ã/).

Mwaisse rîle[candjî | candjî l' côde wiki]

Les mots ki si scriynut avou EN (u EM) prononcî /ã/ e francès si prononcèt avou l' /ɛ̃/ (ou avou onk des prononçaedjes do betchfessî én) e walon

prinde, rinde, moumint, cawete -mint (francès prendre, rendre, moment, enquête, suffixe -ment).

Ci rîle la a stî ahessante po rfonde sacwants mots sicrîts avou EN e francès, mins k' avént cmincî a-z amoussî e walon avou l' son AN:

inkete

Foû-rîle erîlêye[candjî | candjî l' côde wiki]

Li prono francès «en» (endè, è) et les mots avou l' betchete francesse en- (enclos) sont rfondous avou l' betchete walone erîlêye e-, et dabôrd, ni shuvèt nén l' rîlêye.

Sifwaits noûmots : eciclopedeye, ecefalite

Rîlêye francès AN / walon AN[candjî | candjî l' côde wiki]

Mwaisse rîle[candjî | candjî l' côde wiki]

Les mots ki si scriynut avou AN (u AM) prononcî /ã/ e francès si prononcèt avou l' minme son AN e walon:

Foû-rîles[candjî | candjî l' côde wiki]

Forcoridjaedjes[candjî | candjî l' côde wiki]

E 21inme sieke, toplin des rcåzeus vont forcoridjî bråmint des mots avou "AN" tot lzès prononçant avou l' son IN:

diminder, dinser, mintê, infint, grind (walon 20inme sieke: dimander, «dansî», mantea, efant, grand)

Rîlêye -IER = -Î[candjî | candjî l' côde wiki]

Egzimpes[candjî | candjî l' côde wiki]

Foû-rîlêye IER = É[candjî | candjî l' côde wiki]

Loukîz cawete -é.

Rîlêye addjectifs avou -ER = -IR[candjî | candjî l' côde wiki]

C' est sacwants addjectifs:

Egzimpes[candjî | candjî l' côde wiki]

Hårdêye difoûtrinne[candjî | candjî l' côde wiki]

Miniauge.gifLoukîz a : des ôtes sol Wiccionaire

Rîlêye del dobe lete francesse "OU".[candjî | candjî l' côde wiki]

  • Rifondaedje di l' oyon O/OU po les mots k' ont on parey a zels avou OU e francès.
    • mwaisse rîle :
      • cas djenerå: po, tot, crosse, vos, gote, cori (F. pour, tout, croûte, vous, goutte, courir).
      • pus målåjheys cas : poye, poyon, poyete (F. poule, poussin, poulette); hoye (F. houille); coye (F. couille).
    • Foû-rîles (OU e walon et e francès) : houyire (houillère), ramouyî (mouiller).
  • rîlêye F. -OUR = son walon "oû"
    • avou tcheyaedje do R : coû, toû, djoû (F. cour, tour, jour).
    • sins tcheyaedje do R : tour (di tchestea), tourner, djournêye.

Rîlêye F. -euil, œuf, eul = W. -OÛ[candjî | candjî l' côde wiki]

Rîlêye F. gre- = W. gur-[candjî | candjî l' côde wiki]

Mots francès avou l' cawete -eau calkés setchmint[candjî | candjî l' côde wiki]

Les mots walons ki les sfwaits mots francès ont-st ene cawete -eau, si rtrovèt åpus sovint rfondous avou l' cawete -ea, minme si ene pårteye des accints do walon ont calké li cawete francesse.

Portant ene picêye di mots walons si rtrovèt tocosté avou l' cawete francesse -eau calkêye setchmint. On les scrît å pus sovint disfaflotés.

Eto les mots del minme cogne :

Gn a djusse les nos n' plaeces, foirt idintitaires, ki sont wårdés avou on ô:

Rîlêye fr -ême wa -eme fr -ème wa -inme[candjî | candjî l' côde wiki]

Li rîlêye a stî atvlêye pa Pablo Sarachaga diviè 2015.