Candjmint d' voyale

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri

On candjmint d' voyale c' est cwand dins les codjowas d' on viebe, li voyale k' est å dvant-dierin pî; dins ene drovowe sillabe, candje cwand elle si rtrove å coron, u dins ene cloyowe sillabe. Egzimpe, dins l' codjowaedje di "copiner"

Infinitif : copiner; prezint singulî : dji copene; futeur : dji copinrè.

Dins l' aparintaedje, li candjmint si fwait djusse årvier.

ene sipene; ene sipinete.

Les candjmints d' voyale sont bråmint pus corants e payis d' Lidje k' ôte pårt. E Coûtchant walon, end a foirt waire. E rfondou, on-z a fwait ene foice po rastrinde li nombe di candjmint d' voyales, et, sovint, n' apliker l' discandje k' å dierin pî, et nén dins les cloyowès sillabes divintrinnes.

Situdias so les candjmints d' voyale[candjî | candjî l' côde wiki]

Les candjmint d' voyale n' ont waire sitî studyî pås linwincieus. On ndè djåze ene miete dins les lives di croejhete, sicrîts e francès, dizo l' no d' alternance vocalique.

Insi, J. Lempereur & J. Morayns (1976) rilevnut 15 cas di candjmint d' voyale, k' il arindjnut e 6 trokes, d' après li voyale di l' infinitif : (2 cas po "A", 3 cas po "È", troes cas po "I", troes cas po "O", troes cas po "OU", on cas po "U" (p. 149-150).

Sacwants candjmints d' voyales dedja bén aprestés e rfondou[candjî | candjî l' côde wiki]

"I" divintrin divént "È" å coron, u årvierdimint[candjî | candjî l' côde wiki]

  • copiner, dji copinéve, i copinrè, ene copinreye <> i copene, ele sont-st al copene.
  • li Spinete, dji va spiner les åbes; dji spinéve, dji spinrè <> ene blanke sipene, di l' årdispene, i fåt ki dj' sipene.
  • ça va spiyî; i priyive ses soçons; ça spiyrè; dji vos priyrè <> i speye li manaedje, i preye ses soçons.

"IN" "INNE", "INME" å coron divnèt "E", "EN-" et "-EM-" divintrinnmint[candjî | candjî l' côde wiki]

"U" divintrin divént "EU" å coron, u årvierdimint[candjî | candjî l' côde wiki]

"OU" divintrin divént "O" å coron, u årvierdimint[candjî | candjî l' côde wiki]

  • louwer, djouwer; dji louwéve; dji djouwéve; dji louwrè, dji djouwrè <>dji lowe, dji djowe; li mwaisse del djowe.
  • touwer, souwer; dji touwéve, dji souwéve; dji touwrè, dji souwrè <> dji towe, dji sowe
  • sansouwer <> sansowe.
  • ploumer, toumer, foumer; dji plouméve, dji touméve; dji loumrè, dji toumrè <> dji plome, ene plome, dji tome, dji fome.

"O" divintrin divént "OÛ" å coron, u årvierdimint[candjî | candjî l' côde wiki]

  • i ploveut i boléve; ND del plovinete, on caboloe <> i va ploure, c' est po boure (OÛ); i ploût, i boût; i plourè, i bourè (OÛ)
  • forire <> foû
  • mori, cori, i moreut, i coreut; il a l' mora <> i mourt, i court; i mourrè, i courrè; totès courreyes.

Li dvintrin ÈY provént d' on AI å coron (et divant R)[candjî | candjî l' côde wiki]

  • dji breyive, nos les leyans fé, d' astcheyance <> dji brai, i lait fé, ça astchait cobén, i n' fåreut nén ki dj' tchaiye å rvier; dji brairè, to lairès fé, i tchaireut moirt.

"O" divintrin divént "EU" å coron[candjî | candjî l' côde wiki]

  • plorer, dimorer;i dmoréve, ele ploréve; i plorrè, i dmorrè <> i pleure, i dmeure; ene bele dimeure.

L' "I" divintrin provént d' on cåzu-betchfessî É (å coron)[candjî | candjî l' côde wiki]

L' "I" divintrin provént d' on cåzu-betchfessî É (å coron).

Betchfessî å[candjî | candjî l' côde wiki]

  • Li betchfessî å, metou dins l' dierin pî, si rcandje sovint a A cwand i s' ritrove ådvins do mot.
    • schåle => schalete, schali
    • bråye => brayete
    • clå => clawer, clawtî
    • blåwe => asblawi, blawete.
    • tchivå => tchivalî.
  • Wårdaedje do "Å".
    • schåle => schåler, schålance.
    • må, måle => måleur, målureus, målåjhey.

Betchfessî ô[candjî | candjî l' côde wiki]

Passaedje a O[candjî | candjî l' côde wiki]

Wårdaedje do ô[candjî | candjî l' côde wiki]

Passaedje a A[candjî | candjî l' côde wiki]

Cas a pårt[candjî | candjî l' côde wiki]

cogne femrinne pluriyale metowe padvant des addjectifs a on pî[candjî | candjî l' côde wiki]

I n' candjnut nén d' voyale :

  • deur = des deurès eures; seur = des seurès plouves
  • fén = des fenès lepes

rastrindous årtikes[candjî | candjî l' côde wiki]

I candjnut d' voyale divant on mot ki cmince pa ene voyale

  • do boure <> di l' årdjint
  • på bwès <> pa l' ôte pazea

mots d' aplacaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Candjmint pacô :

  • bén <> binamé, binåjhe

Candjmint d' voyale ezès walons coinreces[candjî | candjî l' côde wiki]

Payis d' Lidje[candjî | candjî l' côde wiki]

Payis d' Nameur[candjî | candjî l' côde wiki]

Basse-Årdene[candjî | candjî l' côde wiki]

Coûtchant walon[candjî | candjî l' côde wiki]

Istwere des candjmints d' voyale[candjî | candjî l' côde wiki]

Candjmint d' voyale dins des ôtes lingaedjes[candjî | candjî l' côde wiki]

Les candjmints d' voyales si rescontrèt dins bråmint des lingaedjes, cpopurade dins les disrîlés codjowaedjes.

  • espagnol : morir (mori) <> la muerte (li moirt).
  • rifondou flamind geven, gegeven (diner, diné) <> hij gaf (i dna).
  • inglès to write, a writer (sicrire, on scrijheu) <> I have written (dj' a scrît).
  • arabe marokin ftour (didjuner) <> fterti ? (ass didjuné).