Tchålerwè

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Tchålerwè — Châlèrwè
Charleroi
(Detays) (Detays)
(Detays) (Detays)
Eplaeçmint del comene dins l' province
Lingaedje oficir Francès
Lingaedje coinrece Walon

- Walon do Coûtchant

No dès dimorants Tchålerwetî(s) - Omrin

Tchålerwetresse(s) - Femrin

Borguimwaisse Paul Magnette
Eplaeçmint - Arondixhmint di Tchålerwè

- Province do Hinnot

- Walonreye

- Beldjike

Sitindêye 103,09 km²
Peuplåcion (asteure) +/- 201.816 dimorants
Dinsité (asteure) = 1.957,67 dimorants/km²
Coisse d' eure ECG (ECG+1) / CEST (UTC+2)
Ime Payis d' Tchålerwè

([FR] Pays de Charleroi)

Preficse telefonike (+32) 071
Disambig.svg Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Payis d' Tchålerwè », loukîz cial.

Li grand Tchålerwè (la-minme Châlèrwè, Fr: Charleroi), c' est ene rebanêye comene del Waloneye, el province do Hinnot.

Payis d' Tchålerwè[candjî | candjî l’ côde wiki]

Miniauge.gifLoukîz a : «Payis d' Tchålerwè»

Ban d' Tchålerwè (comenes del veye di Tchålerwè)[candjî | candjî l’ côde wiki]

Chiffe No del comene Rapontiaedje e Francès[1] Limero del posse[2]
I. Tchålerwè Charleroi 6000
II. Dårmè Dampremy 6020
III. Lodlinsåt Lodelinsart 6042
IV. Djilî Gilly 6060
V. Montgneye-so-Sambe Montignies-sur-Sambre 6061
VI. Couyet Couillet 6010
VII. Mårcinele Marcinelle 6001
VIII. Mont-dzeu-Mårciene Mont-sur-Marchienne 6032
IX. Mårciene Marchienne

Marchienne-au-Pont

6030
X. Moncea-so-Sambe Monceaux-sur-Sambre 6031
XI. Goutrou Goutroux 6030
XII. El Rou-dlé-Tchålerwè Roux

Roux-lez-Charleroi

6044
XIII. Djumet Jumet 6040
XIV. Gochliye Gosselies 6041
XV. El Ronsåt Ransart 6043
Ban d'Tchålerwè

Comenes åtoû d' Tchålerwè[candjî | candjî l’ côde wiki]

Avou pus di 200.000 dimorants (500.000 dins l' aglomeråcion) c' est li veye li pus peuplêye di Waloneye (eyet li cwatrinme di Beldjike).

Lete No då ribané ban Rapontiaedje e Francès Limero del posse (Rimarkes eyet) Sourdants
a. Les Bons Viyés Les Bons Villers 6210

6211

[3]
b. Fleuru Fleurus 6220

6221

6222

6223

6224

[4]
c. Tcheslet Châtelet 6200 [5]
d. Djerpene Gerpinnes 6280 [6]
e. Han-Nålene Ham-sur-Heure-Nalinnes 6120 [7]

N.B. : Han-Nålene n' est nén dins

'l arondixhmint d' Tchålerwè, mins

dins li ci di Twin.

f. Montniye-Tiyoû Montigny-le-Tilleul 6110

6111

[8]
g. Fontinne-l'-Eveke Fontaine-l'Évêque 6140

6141

6142

[9]
h. Courcele Courcelles 6180

6181

6182

6183

[10]
i. Pont-a-Cele Pont-à-Celles 6230

6238

[11]

Djeyografeye[candjî | candjî l’ côde wiki]


Evironmint[candjî | candjî l’ côde wiki]

Aiwe[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li principale aiwe ki passe på Tchålerwè est Sambe. Mins nerén, i gn' a sacwants rixheas ki passnut dins 'ç veye, mins i sont cåzumint tos moens kinoxhou ki Sambe, ecsepté Canå Brussele-Tchålerwè ki difine a costé des ancyinnes siderurdjikes oujhenes. Li canå vént d' Courcele, i passe ene mitan på Gochliye, pu i va å Rou, adonpwis i passe dzeu El Dochriye eyet po fini èç canå si hine e Sambe, e Dårmè. Li Sambe raloye Tchålerwè avou Nameur (å Levant) eyet li France (å Coûtchant).

Bwès[candjî | candjî l’ côde wiki]

Minme si Tchålerwè est ene grande veye, i gn' a tot d' minme sacwants bwès.

Teri[candjî | candjî l’ côde wiki]
Miniauge.gifLoukîz a :Teris di Tchålerwè

Tchålerwè a sacwants teris. Èç veye esteut, avou li Borénaedje eyet Lidje e Walonreye, come d' efet on houyî bassén disk' a 'l fén do vintinme sieke. Les teris sont core des aires do davance bassén. Les teris sont sovint accessibe po tertos. Li Bwès do Cazier (Mårcinele) est 'l teri li pus kinoxhou dins 'l redjon po 's broûlaedje e 1956, u i gn' aveut sacwants houyeus d' oridjinne itålyinne.

Levêye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Plake di voye
Otorote[candjî | candjî l’ côde wiki]
Rigne[candjî | candjî l’ côde wiki]
  • R3 (E420) : Pitit rigne ki caweye li cinte-veye
  • R9 : Grand rigne k' avou l' A15, å bijhe, fwait on rigne
Nåcionale[candjî | candjî l’ côde wiki]

Peuplåcion[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sorlon lès anêyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dispôy èl rebanaedjes dès comenes è 1977 : 1984[12], 1990[13], 1995[14], 2000[14], 2005[14], 2010[14], 2015[14] eyet 2018[14]. I gn' a yeu on ledjir pitit baxhaedje etur 1984 eyet 2000. Èl nombe di dmorants resse constant pindant 'l prumî cénkinme då vingt-ey-ininme sieke.

Adjinçna[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dispårtaedje dal populåcion :[14]

Comeres : 98.474 (48,8% ; 2018)

Omes : 103.342 (51,2% ; 2018)

0-14 ans : 36.986 (2011)

15-64 ans : 133.960 (2011)

65 ey plu : 33.204 (2011)

Beldjes : 171.087 (84,8% ; 2018)

Urope : 19.493 (9,7% ; 2018)

Afrike : 7.187 (3,6% ; 2018)

Azeye : 3.434 (1,6% ; 2018)

Otes : 615 (0,3% ; 2018)

Istwere[candjî | candjî l’ côde wiki]

Tchålerwè[15] a sti ahivé è 1666 par les Bas Payis espagnols, èl no del veye vént d' Carlos II ([FR] Charles II). Tchålerwè esteut ene novele fôrturesse conte les francès ki vlaxhe s' adjîstrer e l' redjon. I gn' avént d'dja kékes viyaedjes avint ki Tchålerwè sereut ahivé, come Dårmè eyet Charnoy. Mont ey Nameur ki fouxhénxhe d'dja ål trevén dål istwere, polént esse pus åjheymint raloyé avou èç novele fôrturesse. Èl adierça esteut d' ahouwer Brussele dès Francès.

Padvant Tchålerwè eyet 's redjon estént lomé li "Noer Payis" eto, pask' i gn' avént brånmint d' houyires. Mins nérén, totes les houyires ont serêyes eyet les seus rmanants sont les teris.

E 1977, Tchålerwè eyet catoize ôtes comenes s' avént ribanêyes po divni ene grande veye di 200.000 dimorants al plaece di 26.000 dimorants, soulmint po 'l cinte del veye.

Politike[candjî | candjî l’ côde wiki]

Lisse des borguimwaisses[candjî | candjî l’ côde wiki]

Èl borguimwaisse d' asteure (2018-2024) est Paul Magnette[16]. Ancyinnmint, Jean-Claude Van Cauwenberghe î a stî lontins mayeur (1983-2000). Vocial el lisse des borguimwaisses dispôy 1977[17], anêye do rebanaedjes des comenes.

2018-2024[candjî | candjî l’ côde wiki]

Coledje comunå[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dispårtaedje do coledje[16]
No Pårti Plaece e coledje comunå
Paul Magnette Pårti Sociålisse Borguimwaisse
Julie Patte Pårti Sociålisse Scabens eyet scabenes
Éric Goffart C+
Xavier Desgain Ecolo
Françoise Daspremont Pårti Sociålisse
Mahmut Dogru Pårti Socialisse
Babette Jandrin Pårti Socialisse
Karim Chaïbaï Pårti Socialisse
Thomas Parmentier Pårti Socialisse
Laurence Leclercq Pårti Socialisse
Philippe Van Cauwenberghe Pårti Socialisse Prezidint då CPAS d'Tchålerwè

Politike dès Pus-vî

Consey comunå[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dispårtaedje dès ashidas[18]
No del pårti Nombe d'ashida

(= 51 å totå)

Pårti Sociålisse (PS) = 26
Pårti Bedje do Boutaedje (PTB) = 9
Mouvmint Rfômatrece

(MR)

= 6
C+ = 4
Ecolo = 3
DéFI = 2
Pårti do Peupe (PP) = 1

Politike herleme[candjî | candjî l’ côde wiki]

Anêyes 2000[candjî | candjî l’ côde wiki]

Etur 2005 eyet 2007, i gn' a yeu brånmint des disduts a cåze di måluzance des cwårs del comene (lodjmints sociås, evnd.). Å cåze d' èç herleme, li PS aveut pierdou les federåles eleccions e 2007.[19]

Anêyes 2010[candjî | candjî l’ côde wiki]

E 2017, padri l' herleme Publifin, des djins, del RTBF eyet des ôtes sourdants, ont stî fouyî dal costé des interkiminåles, come l' ISPPC a Tchålerwè. Les ospitå del ISPPC årént stî å cinte d' måluzance eyet Philippe Lejeune aveut stî metou sol les foitès loumires del môde.[20]

Tuzance[candjî | candjî l’ côde wiki]

Eglijhe Sint-På d'Mont-dzeu-Mårciene.

Literateure[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • Dupuis : Ç' est ène eplaidreye especialisse è binde d' imådjes. Ç' est l' ène dès cwate pus grandes eplaidreye po lès francès-cåzantes binde d' imådjes.
  • Li Pitit Spirou : Ç' est ène binde d' imådjes ki raconte èl vikance d' on gamén lomé Spirou.

Muzike[candjî | candjî l’ côde wiki]

Tourisse[candjî | candjî l’ côde wiki]

Spôrts[candjî | candjî l’ côde wiki]

Miniauge.gifLoukîz a :https://www.charleroi.be/?q=node/4724&Docid=5586

Ekipes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Soce di baskete :

Soce di fotbale :

Soce di fotbale amerikin :

Soce di fotsal :

Estådes ey omnispôrt såles[candjî | candjî l’ côde wiki]

Soce di fotbale:

Kimon transpoirt[candjî | candjî l’ côde wiki]

Busse[candjî | candjî l’ côde wiki]

Èl societé ki tchitche dès busses è Tchålerwè est 'l TEC. Padvant li ribanaedje do TEC li 1 di djanvî 2019. I gn' aveut ene seccion do TEC speciålmint po Tchålerwè eyet li , ki si fouxhe po les busses obén po 'l ledjir metro.

Ledjir metro[candjî | candjî l’ côde wiki]

Miniauge.gifLoukîz a :Ledjir metro di Tchålerwè

Èl societé ki tchitche då ledjir metro è Tchålerwè est 'l TEC etou. I gn' a cwate lenes.[21]

Tram[candjî | candjî l’ côde wiki]

I gn' aveut deus societé ki s' occupént des trams è Tchålerwè :

  • Li STIC : Èl tram rantoele do STIC esteut kinoxhou come èl rantoele des Vetes trams di Tchålerwè. Èç rantoele aveut egzistêye diska les anêyes 1970, cwand les busses les avént discandjî.
  • Les Vicinås : Èl tram rantoele esteut pus impôrtant ki li ci do STIC. Èl dierin vicinå tram di Tchålerwè aveut rôlé è avrî 1988. Les trams avént stî discandjî på les busses. Mins néren, les Vicinås avént core èl ledjir metro diska 1991, avou 'l "redjonalizåcion" des kimons transpoirts.

Asteure 'l société ki s' occupe då tram e Tchålerwè est 'l TEC. Èl seule lene då ledjir metro k' on pout waitî come ene lene då tram est li M3 : Gochliye - Djumet - Lodlinsåt - Dårmè (disk' al ståcion : Sacrêye-Dame)

Trén[candjî | candjî l’ côde wiki]

Principåle ståcion[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • Tchålerwè-Nonne ([FR] Charleroi-Sud)

Pang (nén-principåle ståcion)[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • Couyet ([FR] Couillet)
  • Lodlinsåt ([FR] Lodelinsart)
  • El Ronsåt ([FR] Ransart)
  • El Rou-dlé-Tchålerwè ([FR] Roux ; Roux-lez-Charleroi)
  • Mårciene-Zone ([FR] Marchienne-Zone)
  • Tchålerwè-Wess ([FR] Charleroi-Ouest)

Hantijhe[candjî | candjî l’ côde wiki]

Adjermelaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

È Tchålerwè[candjî | candjî l’ côde wiki]

No dal veye Province/Redjon/... Payis
Casarano Lecce (Puglia) Itåleye
Himeji Kansai Djapon
Donetsk Donetsk Oucrinne
Pittsburgh Allegheny (Pennsylvaneye) Estats Unis

È pitits bans[candjî | candjî l’ côde wiki]

Pitits bans (di Tchålerwè) No dal veye Province/Redjon/... Payis
Djumet Sint-Junien Hôte-Vienne (Novele-Aquitaine) France
Mårcinele Manoppello Pescara (Regione Abruzzo) Itåleye
Schramberg Freiburg (Baden-Württemberg) Almagne
Montgneye-so-Sambe Waldkirch Freiburg (Baden-Württemberg) Almagne
Sélestat Bå-Rhin (Alsace) France
Follonica Grosseto (Toscana) Itåleye

Veyes cheurs[candjî | candjî l’ côde wiki]

Difoûtrinne hårdêye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou Tchålerwè .


Referinces ey sourdants[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. Jean Germain, "Guide des gentilés : Les noms des habitants en Communauté Française de Belgique", PDF (pådje 31) (loukiî li 22 d' djanvî 2020)
  2. https://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_codes_postaux_belges#6000%E2%80%936599_:_Province_de_Hainaut_(1)
  3. https://fr.wikipedia.org/wiki/Les_Bons_Villers
  4. https://fr.wikipedia.org/wiki/Fleurus
  5. https://fr.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%A2telet_(Belgique)
  6. https://fr.wikipedia.org/wiki/Gerpinnes
  7. https://fr.wikipedia.org/wiki/Ham-sur-Heure-Nalinnes
  8. https://fr.wikipedia.org/wiki/Montigny-le-Tilleul
  9. https://fr.wikipedia.org/wiki/Fontaine-l%E2%80%99%C3%89v%C3%AAque
  10. https://fr.wikipedia.org/wiki/Courcelles_(Belgique)
  11. https://fr.wikipedia.org/wiki/Pont-%C3%A0-Celles
  12. http://lapopulation.population.city/belgique/charleroi/
  13. http://lapopulation.population.city/belgique/charleroi/
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 et 14,6 https://www.citypopulation.de/php/belgium-hainaut.php?cityid=52011
  15. http://www.charleroi-decouverte.be/pages/?id=412
  16. 16,0 et 16,1 https://www.charleroi.be/composition-attributions-2019
  17. https://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_bourgmestres_de_Charleroi#De_1977_%C3%A0_nos_jours
  18. https://www.charleroi.be/composition-du-conseil-communal
  19. https://www.lalibre.be/belgique/charleroi-coule-le-ps-la-flandre-encense-leterme-51b893b7e4b0de6db9afe554
  20. https://parismatch.be/actualites/politique/41562/charleroi-lisppc-accusee-de-corruption
  21. https://www.infotec.be/fr-be/medeplacer/horaires/toutesleslignes.aspx?tec=TECCH
  22. https://www.openstreetmap.org/search?query=charleroi%2C%20pennsylvania#map=15/40.1382/-79.8994
  23. http://www.charleroi-decouverte.be/pages/index.php?id=422


Essegne del veye
 
Rebanêye Comene di Tchålerwè
Héraldique Ville BE Charleroi.svg

Pitits bans: | Couyet | Dårmè | Djilî | Djumet | El Ronsåt | El Rou-dlé-Tchålerwè | Gochliye | Goutrou | Lodlinsåt | Mårciene | Mårcinele | Moncea-so-Sambe | Mont-dzeu-Mårciene | Montgneye-so-Sambe | Tchålerwè

Hamteas di Couyet : Cinte | Cawêye | Hublinbu | Les Fiestås | Viyaedje
Hamteas di Dårmè : Brouchetere | Cinte | Fourcålt
Hamteas di Djilî : Håyes | Les Cwate Bresses | Les Kerwêyes | Såt-Allet | Såt-Culpart | Soleamont | Valêye
Hamteas di Djumet : Agåjhe | Åjhlîs | Altrêye | Caijhete | Carotche | Cwerele | Djarbos | Goyîssåt | Hamindes | Hegne | Houbwès | Lorinne | Målavêye | Spinoe | Ståcion | Tchåd-Moncea | Tchîf-leu | Tongue | Triyanoe | Trô
Hamteas d' El Ronsåt : Flanire | Fontnî | Glatnî | Les Rasses | Lôsrele | Tayni | Trîchot
Hamteas d' El Rou-dlé-Tchålerwè : Årzêye | Bassêye | Calvaire | Cinte | El Noer-Mårtea | Hubes | Lorinne | Willibôrou
Hamteas di Gochliye : Areyopôle | Bwès-Lombu | Carotche | Cinte | Fåbourg di Brussele | Sart-dilé-Moennes
Hamteas di Goutrou : A fé
Hamteas di Lodlinsåt : Coûtchantrece | Bonnaire | Cinte | Gros-Fayi | Hamindes
Hamteas di Mårciene : Aiwe d' Eure | Balonpré | Bougnou | Broyeu | Cartier | Coron | Coû Tôtô | El Dochriye | El Viyete | Estat | Guinguete | Les Fonds Clicote | Levantrece | Matadi | Ônes | Pont a Tchinne | Providance | Rivaedje | Tchenoe | Vî-Pont
Hamteas di Mårcinele : A fé
Hamteas di Moncea-so-Sambe : A fé
Hamteas di Mont-dzeu-Mårciene : A fé
Hamtas di Montgneye-so-Sambe : A fé
Hamteas di Tchålerwè : Basse-Veye | Brouchetere | El Viyete | Hôte-Veye | Mambour | Wårmoncea

Essegne del province
 
Province do Hinnot
Drapea del province

Arondixhmint d' Ate : Ate | Beleul | Bernissåt | Brudjlete | Chieve | Elziele | Flôbek | Fraine-dilé-Anvegn

Arondixhmint d' El Lovire : Bince | El Lovire | L' Estene | Marlanwè

Arondixhmint di Mont : Boussu | Colfontinne | Cwargnon | Djurbize | Doû | Framriye | Inzî | Kévi | Kievrin | Linse | Mont | Onele | Sint-Guilin

Arondixhmint di Sougniye : Brinne | Chli | Inguî | Les Scåssenes | Lissene | Manadje | El Rû | Sougniye

Arondixhmint di Tchålerwè : Åjhô-Préle | Les Bons Viyés | Courcele | Djerpene | Fårcene | Fleuru | Fontinne-l'-Eveke | Montniye-Tiyoû | Pont-a-Cele | Sinefe | El Tchapele | Tchålerwè | Tcheslet

Arondixhmint di Tornè-Moucron : Antweon | Bruniau | Cele-e-Hinnot | Cômene-Varneton | Leuze | Mont-d'-l'-Inclûs | Moucron | Pêk | Perwé | Reme | Timpu | Tornè

Arondixhmint di Twin : Anderluwe | Biômont | Chevri-Rance | Chimai | Erkelene | Fritchapele | Han-Nålene | Lôbe | Miebe | Momgniye | Twin

Beldjike | Walonreye | Provinces