Codjowaedje e walon

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
li tite do papî Delaite el BSLLW di 1882, ki shuveut l' ci da Doutrepont

Pådje do codjowaedje e walon, purade les studes di codjowaedje des walons coinreces.

Li codjowaedje e rfondou walon est moenné på rindjmint des viebes sorlon les trokes da Hendschel.

Sacwantès mwaisses rîles po tos les codjowaedjes e walon[candjî | candjî l' côde wiki]

Aplicåcion del rîle des troes cossounes :

Prumirès rcwerances sol codjowaedje e walon[candjî | candjî l' côde wiki]

Les prumîs tåvleas d' codjowaedjes do walon sont-st a trover :

Li prumire saye di groupaedje des viebes a stî fwaite pa Doutrepont.

Ricwerances sol codjowaedje e rfondou[candjî | candjî l' côde wiki]

Li rfondaedje des codjowas a stî edåmé dins "Sacwants atåvlas po l' rashidaedje d' on cmon scrît walon da Laurent Hendschel (1992). Ci-cial a-st atåvlé on sistinme des cénk trokes di viebes.

Il a stî diswalpé påzès tåvleas d' codjowaedjes da Stéphane Quertinmont (1996).

Li metaedje so les fyis des tåvleas d' codjowaedjes e l' Aberteke da Lucyin Mahin date di 1999.

Li codjowoe otomatike da Pablo Sarachaga a stî metou en alaedje e 2003. Po les foirt disrîlés viebes (vini), i rote avou l' sistinme des troes bodjes.

Dinêyes so les codjowaedjes coinreces[candjî | candjî l' côde wiki]

Les codjowaedjes des viebes ezès walons coinreces polèt candjî pår d' èn accint a l' ôte. Onk des viebes li pus candjant, c' est motoit "fé".

Les codjowaedjes coinreces sont corwaitåves ezès motîs u croejhetes, télcôp dins des lives fwaits rén k' po ça.

Sacwants rlevêyes[candjî | candjî l' côde wiki]

Tot loucant 3 grands lives di codjowaedje, Gilliard (cinte), Stasse (levant), Francard (Nonne); eyet on ptit (Djivet), on s' aporçût :

  • li continwisté do walon est rimarcåve; on trove les minmes viebes, avou les minmes sinses totavå. Les diferinces c' est å pus sovint cåze do francès.
  • dins l' codjowaedje lu-minme, dj' ô bén les sôres di viebes, les cis ki sont les pus les minmes tot avå sont les pus "disrîlés", come aler, poleur, ponre, ashir,...
  • end a eto tot plin ki sont pår les minmes tot avå.
  • et poy on balzinaedje -î/-er po on grand hopea d' viebes (mins ki s' codjowèt del minme manire, li diferince î/é metowe sol costé)
  • et cwand i gn a des codjowaedjes vormint diferins, c' est å pus sovint on viebe ripris do francès (come "conçuvwer" (dji conçwè, nos conçuvans, dji conçuvrè, ki dj' conçweve, dj' a conçu) el plaece di "conçure" (erîlé come porçure, shure,...: dji conçû, nos conçuvans, dji conçurè, ki dj' conçuve, dj' a conçuvou)
  • sovint eto, li grande diferince c' est dins l' cogne di l' infinitif (metans, "sey" / "esse", "pure" / "puwer", "tini" / "tinre").[1]

Hårdêyes difoûtrinnes[candjî | candjî l' côde wiki]

Sourdant[candjî | candjî l' côde wiki]

  1. Pablo Sarachaga, emile do 14 di may 2016