Rinåd

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
On rnåd dins l' nateure
Intrêye d' ene terêye di rnåd a l'ivier
Discramiaedje des årtikes avou l' mot "rinåd"

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "rinåd", alez s' vey sol Wiccionaire

On rnåd, c' est ene biesse ås tetes, magneuse di tchå, ki vike dins les bwès et ki s' aprepeye voltî des måjhons.

Li rnåd vike dins des terêyes. I magne bråmint des rawiants, aprume des soris.

Li rnåd a l' no d' esse on hapeu d' poyes dins les cinses, mågré k' i n' î vént k' rålmint.

Li rnåd esteut eto tchessî po s' pea.

El Walonreye, el fén do 20inme sieke, li rnåd a stî les cåzes di sacwantès minêyes di må d' araedje.

No d' l' indje e sincieus latén : : Vulpes vulpes

Vicance[candjî]

Terêye[candjî]

Les terêyes ont todi dipus d' on trô

Å pus sovint, li rnåd va colnijhî des terêyes di taessons. Li taesson pout continouwer a-z î dmorer, avou li rnåd.

I pout eto abaguer dins ene terêye di robete, si c' est dins l' såvlon, et k' el pôrè alårdji.

I pout tchoezi ene terêye dins tolminme ké tere, apus ki les plaeces avou bråmint des rotches.

Cwand on-z a gazé les terêyes di rnåd a cåze do må d' araedje, dins les anêyes 1960, on-z a veyou des rnåds ki fjhént leu bôre so tere.

Les terêyes ont todi dipus d' on trô.

Amagnî[candjî]

Li rnåd est on grand distrujheu d' rawiants. On vout k' i magne inte 6000 et 10.000 pitits rawiants l' an, aprume des soris et des rates. Gn a nole ôte biesse k' endè distrût ostant. [1]

I s' nourixh eto di robetes, di live, di faizans, di coks di bouhire, di fans d' tchivroûs et d' poyes et ds ôtes oujheas d' poli.

Mins li rnåd pout ossu bén apicî :

I magne eto voltî des plantes :

On-z a studyî ki l' avalaedje di plante aléve disk' a 18 åcint di si amagnî.

Mopliyaedje[candjî]

Epayaedje[candjî]

Li rnåd pout esse epayî ezès moes k' i gn a on R divins e francès (do moes d' setimbe å moes d' avri). C' est a ç' moumint la k' il a on pus bea pwel. Portant e moes d' måss et avri, c' est ddja sovint trop tård, pask' il a cmincî a wayimer.

Li rnåd dins les fåves do vî vî tins[candjî]

Li rnåd est onk des mwaisse persounaedjes des fåves do vî vî tins. Insi, onk des prumîs scrijhaedjes e neyerlandès (u dins l' prumî rfondou flamind), c' esteut li paskêye d' on rnåd "Van den Vos Reynaerde" (on no rdoblete). Mins, dins l' adrovaedje, li scrijheu Jacob van Maerlant dit k' il a ratourné ene pårtêye des fåves a pårti do walon :

Dat die avounture van Reynaerde
In dietsche onghemaket bleven
Ende hise den walschen boucken
In dietsche dus hevet begonnen. [2]

Dins ces fåves la, li rnåd vout esse pus malén k' les ôtès biesses, mins i s' fwait todi emantchî al fén.

Bråmint des vîyès fåves so li rnåd ont stî riscrîte pa Gaston Lucy.

Sourdants & pî-notes[candjî]

  1. Dossier "nuisibles", L' épine Noire, Boult-aux-Bois, 08240 Buzancy, France, sins no di scrijheu, sins date.
  2. Le néerlandais, Fondåcion "Stichting Ons Erfdeel", 1981, p. 15.
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les rnåds .