Coron -ès des addjectifs femrins pluriyals metous padvant

Èn årtike di Wikipedia.
(Redjiblé di Coron -ès)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Kékes fråzes di lives d' imådjes mostrant èn addjectif avou l' coron -ès

Li coron -ès des addjectifs femrins pluriyals metous padvant, c' est on prononçaedje /ɛ/ (è) do dierin pî des addjectifs femrins epitetes pluriyals metous padvant l' no, dabôrd ki dins les ôtes djinre et nombe, li voyale E est halcrosse.

Ele pout eto s' apliker a sacwants nén definixhants prezintoes (totès, sacwantès, kékès, ôtès, puzieurès)

Egzimpes[candjî | candjî l’ côde wiki]

addjectifs[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ci prononçaedje la si scrît -ès e rfondou walon ey e sistinme Feller[1].

Nos avans yeu les grossès aiwes.
La des belès comeres !
Respectez les viyès djins
Les grandès rowes di strin ratindnut d' berôler (A. Gauditiaubois, tchanté pa William Dunker)
C' est nén po les minmès råjhons k' mi.

nén definixhants prezintoes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Pa totès stroetès voyes (tite d' on roman da Auguste Laloux)
Dj' a co sacwantès kesses
Dj' a veyou kékès måcules dins vosse tecse.
Vos fåreut trover des ôtès råjhons.
Gn a puzieurès sôres di troufe.

Plaeçaedje di l' accint tonike[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li coron -ès ni prind nén l' accint tonike, ki dmeure sol sillabe di dvant.

C' est l' seu cas e walon la k' l' accint tonike si mete sol divant-dierinne sillabe.

Rujhes d' aplicåcion[candjî | candjî l’ côde wiki]

divins les mots avou èn emacralé djinre[candjî | candjî l’ côde wiki]

Po l' aplicåcion di cisse rîle la, les raprindisses divèt bén prinde asteme ås nos ki sont femrins e walon (ey adon, prinde li coron -ès) et omrins e francès:

(Aler bagnî e Mouze !) A des pareyès ådjes ! (L. Hendschel, So l' anuti).

Asteme eto ås nos ki sont omrins e walon et femrins e francès (ey adon, ki n' prindèt nén li coron -ès)

L' ome ås rodjes dints (nén *rodjès) ; il a les gros dints tot gåtés (nén «grossès»)
Des beas pieles (nén «belès»)[2]

ezès payis walons ki n' eployént nén cisse rîle la e 20inme sieke[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li Basse Årdene, a Nonne di Sint-Houbert

Li contrêye tot a Nonne do walon do Coûtchant[3]

Sourdant do coron -ès[candjî | candjî l’ côde wiki]

I vénreut del cawete latene femrinne pluriyale -as.

Elle si rtrouve pacô e gåmès ey e picård (a Bijhe).[4]

Rishonnance avou l' francès[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ça rshonne a on halcrosse E prononcî e francès (/ə/) :

La verte campagne où je suis né / douce campagne de mes jeunes années…

Candjmint d' prononçaedje des cossounes metowes divant l' cawete -ès[candjî | candjî l’ côde wiki]

E sacwants accints do walon, gn a on candjmint di prononçaedje del cossoune metowe divant li coron -ès.

E walon do Levant, et kékes ponts åtoû d' Flipveye, on a on rvuzlaedje d' ene divuzlêye cossoune[5]

ene basse messe // gn aveut troes bassès (/s/) messes å Noyé (e sacwants plaeces : bazès /z/).

On pout aveur li contråve, dj' ô bén on dvuzlaedje d' ene vuzlêye cossoune :

ene longue voye // ås longuès (/g/) royes / des longuès voyes (e sacwants plaeces : lonkès /k/)
ene roede dischinte // des roedès montêyes (/d/) (e sacwants plaeces : reûtès /t/)

Mins gn a des côps ki ça n' candje nole pårt :

del vete salåde / des vetès salådes (måy : des *vèdès salådes).

Ôtès ortografeyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Tchanson "Tins d' eraler"; ortografeye des Walons del Wisconsene: coron -ès riscrît come on mot tot seu (deujhinme roye)

divins li scrîta[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ele si rascontere, dispu bele ådje, dedja e li scrîta, sovint notêye « et » metou dirî l' addjectif.

des rouges ET aumailles (des rodjès åmayes)
donner petites ET choses (diner pititès sacwès) (fén do 13inme sieke)
…la feme ait tapé plusieurs ET pirs aprè la feme de Linar (…k' li feme åye tapé puzieurès pires après l' feme da Linå) (1538)
les bonne ET gens (les bounès djins) (1551)[6]

dins li scrijhaedje walon del Wisconsene[candjî | candjî l’ côde wiki]

Egzimpe dins on scrijhaedje walon del Wisconsene

Li societee de lonnk eh pipp dy tehrr (Li societé des longuès pupes di tere) (Al Vandertie, Algona)[7]

Hårdêyes difoûtrinnes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sourdants[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. aplicåve dins l' pus grande pårteye del Walonreye, loukîz mape ALW 2 notule 11.
  2. Scoles di Bive, 13-03-2012
  3. Mape ALW 2 11.
  4. Louis Remacle, Sintake do walon del Gléjhe tôme 1 p. 139-143.
  5. Pol 20inme sieke, i sont veyåves so l' ALW 2, mape 11.
  6. Sintake… (come ådzeu) p. 141.
  7. Françoise Lempereur et Xavier Istasse, Les Wallons du Wisconsin, Chauceheid, Måmdi, 2011, ISBN 978-2-8540045-1-8, p. 119.