Fåve etimolodjike

Èn årtike di Wikipedia.
Aller à la navigation Aller à la recherche

Ene fåve etimolodjike, c' est des esplikêyes di l' etimolodjeye des nos d' plaece pa des (biesses) raprotchmints avou des mots do cåzaedje do tins d' asteure.

Egzimpes di fåves etimolodjikes fwaite sol walon[candjî | candjî l’ côde wiki]

Nos d' veyes et d' viyaedjes walons[candjî | candjî l’ côde wiki]

Hê, vî, ti tchêyes ?

et l' ôte a respndou, e flamind : nêy ! Et ça a divnou : ti tcheyes ? :: Nêy -> Tchêynêye.

  • po Cînè, li floriconte des six nés, do francès saetchî på tchveas.
  • po Ståvleu : Sint Rmåke rescontere on foirt waeraxhe leu : i lyi dit "e ståve, leu !" et l' leu l' schoûte : c' est dins ci såtve la k' åreut stî basti Ståvleu.
  • pol Ronsåt : el rond d' sås, a cåze di l' eployaedje do no å femrin : Dji va al Ronsåt, dji vén del Ronsåt. (Floriconte esplicant l' fåve etimolodjike).

Viyaedje gåmet[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sipotaedje des djins[candjî | candjî l’ côde wiki]

Po des cmons nos[candjî | candjî l’ côde wiki]

L' etimolodjeye di gayet a pårti di gåy shonne esse ene fåve etimolodjike. Li mot pôreut vni d’ ene cogne tayonrece *gadietu, k’ est l’ raptiti di *gat (gade, e ladin gata, e roumantche ghiza, e-n arpitan gas ou våtsë, e-n occitan ey e catalan gat e roumin gâț/ghiț), et k’ a vlou dire motoit "gadot", poy "vea nén amedé", poy "torea".[1]

Pol mot «sodoirmant», on ala minme ricweri ene fåve do vî vî tins del Grece antike, li cene des set doirmants d' Efeze. Fåt dire ki l' mot aveut ddja stî scrît crombmint «sot-doirmant». Loukîz cial.

Egzimpe di fåve etimolodjike fwaite so on ptit no walon[candjî | candjî l’ côde wiki]

Les troes viyaedjes u hamteas di Tchonveye, Tchonhé et Tchonster ont dvou esse askepyîs pa on prumî setleu lomé «Gysso» u «Geso», on ptit no tîxhon. Les papiyåds do 12inme sieke ni conoxhént pus pus ç' no la, et oyént les djins dire a pus sovint «Dj'han» po l' pitit no «Djihan»» (çou ki s' pprononce erîlêymint, pa assimilaedje Tch'han /ʧhã/, pu Tchan /ʧhã/. Ça fwait k' i riscrijhît «Jehonster», «Jehanheid», «Jéhonville». Adon, li fåve etimolodjike (a Tchonster) m♫djine on ptit Dhjhan ki towe on sierpint abominåbe, et le djins dner s' no a ç' plaece la.

Miniauge.gifLoukîz a : Li racontroûle do Sierpint do Mani

Egzimpe di fåve etimolodjike fwaite sol francès[candjî | candjî l’ côde wiki]

Egzimpe di fåve etimolodjike fwaite sol flamind[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • Grinnveye vénreut do flamind grens paski c' est al frontire de lingaedjes. Veye-frontire. Gn a nou sfwait emantchaedje (li disterminant est on cmon no tîxhon, avou l' mot veye come disterminant).

Egzimpe etimolodjike fwaite e l' almand[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • Mützenich : ci sereut Tchårlumagne k' aveut froed. On siervant lyi dna s' mantea, l' ôte si canote, et l' impreur responde : "die Mütze nicht !" (nén l' calote).

Sourdant[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. Georges Sfasie, Li Rantoele l° 93, bontins 2019.