Joseph Mignolet

Èn årtike di Wikipedia.
Disambig.svg Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Mignolet », loukîz cial.
Portrait pa Richard Bourdouxhe (1939)

Joseph Mignolet, a skepyî a Lidje li 2 d' djun 1893 ey a morou li 29 di decimbe 1973.

Ci fourit onk des scrijheus e walon a aveur sicrît li pus di pådjes.

Riprins dins l' grosse antolodjeye da Piron.

Il a scrît ene miete e francès, å cmince di cårire.

Il a eto yeu ene cårire politike (senateur di 1936 a 1945).

Ouve pol walon[candjî | candjî l’ côde wiki]

Scrijhaedjes eplaidîs[candjî | candjî l’ côde wiki]

C' est lu l' prumî k' a eplaidî on live e walon après l' prumire guere daegnrece : "Fleurs di brouwires" (1919). C' est tos arimés.

Il a vudî des ôtes ramexhnêyes :

si siné e 1938

Il est onk des råles sicrijheus a aveur publiyî des epopêyes :

Come sicrijheu do teyåte, il a toirchî des pîces come :

  • "L' Aviedje di pire" (3 akes, 1922)
  • "Li tchesturlinne" (2 akes, 2 tåvleas)
  • "Al bele fontinne" (3 akes)
  • "L' åme del cité" (3 akes)
  • "Å Schoirçåd" (3 akes)
  • "Li bouneur passa" (3 akes)
  • "Li bårire" (3 akes)
  • "L' oujhea pierdou" (3 akes)
  • "L' amour si vindje" (3 akes)
  • "Li mwaisse" (2 akes, 1931)
  • "Vî Noyé" (1 ake)
  • "Li vwès do clokî" (operå comike, muzike da Batta, 2 akes)
  • "Li scret do molén" (operå drame, muzike da Batta, 3 akes)
  • "Li voye ki monte" (1933)

Il a eto scrît sacwants roman :

Il a eto ratourné les Evandjîle da sint Mår (1934) et sint Luk (1937) et rascode li prumire imprimateure po on scrijhaedje e walon. End a rexhou on tot ptit live, "Li boune novele" (1940).

Dins l' dominne del prôze nén racontrece, gn a s' live so Degrelle «Leyon Degrele, on fré» (1937), motoit li seu live e walon sol politike.

Ouve nén eplaideye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Cwand on lyi a yeu disfindou, pa djudjmint di co eplaidî des scrijhaedjes, fouxhént i sins rapoirt avou l' politike, Djôzef Mignolet n' a nén leyî ouve.

I nos a leyî on hopea d' papîscrîts avou des ôtes sicrijhaedjes, riscanés på Muzêye do Vicaedje des Walons e 2019.

Vo lzès ci:

  • ramexhnêyes d' arimés
    • Les rimeas d' on pôve ome (1942)
    • Pitits sacwès (1944)
    • Dierin bouket (1949)
    • Li payis des sondjes (1949)
    • Sursum corda (1950)
    • Mes rawetes (1952)
  • pîces di teyåte
    • Li djeu do pan (1943)
    • Messaedje do cir (1951)
    • Ås tins des mestrés (1957)
    • On drame e l' catedråle (1958),
    • Åtoû d' èn eritaedje (1960)
    • Li djeu do Noyé (1962)
    • L' oujhea rtrové (1970)
    • Ås assizes (1970),
    • On n' atchtêye nén l' amour (1971)
    • Ene royinne e l' Årdene (1971)
    • On n' inme k' ene feye (1971)
    • Amoûr di ln ome (1971)
    • Toursiveuse (1971)
    • Li veye k' on catche (1972)
  • Romans
    • Payis des vegnes (1937)
    • Mareye Madlinne (1948)
    • Sint Djardjaye (1951)
    • Li feme ås rôzes (1952)
    • Dierinne blamêye (1952)
    • Tins d' l' impreur (1953)
    • Viè l' moussant solo (1953)
    • L' ome di kériot (1954)
    • Å Payis d' Roumdoudoum (1954)
    • Li paradis pierdou (1955)
    • Contes et ledjindes (1955)
    • Flûtes et hôbwès (1955)
    • Pimpin l' ålouwete est bizawe (1955)
    • Li passion di Saint Matî (1956)
    • Li lçon di Bartimeye (1956)
    • Li bon bièrdjî (1957)
    • Li maçon d' sint Houbert (1958)
    • Pax Vobis (1959)
    • L' amour å cirke (1959)
    • Dierinne blamêye (1959)
    • Ki l' påye soeye avou twè (1959)
    • Barabasse (1960)
    • Li bowemyinne (1960)
    • Li rwene di Montagu (1961)
    • Pitit cråmignon d' nos madones (1961)
    • Li tchestea mådit (1961)
    • L' amour a l' Alambra (1964) (La on passaedje do papîscrît)
    • Les contes di m' forni (1965)
    • Li perlin d' Djeruzalem (1966),
    • Li djeu do pan (1966)
    • Li loumire e forni (1968)
    • Les troes misteres (1969)[1]

Corwaitaedje di l' ouve da Mignolet[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li Djôzef Mignolet a stî bråmint marké påzès scrijheus francès, di Charles de Vigny a Jean Rostand.

Si powezeye est zuvionêye di romantisse, la k' les djins waitèt todi d' ariver a èn ideyål, ki ça soeye dins leus sintimints, dins leu rlidjon, u dins l' amour del patreye.[2]

Vicåreye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Al guere di 14, il a stî fwait prijhnî, ey a passé cwatre ans e l' Almagne.[3]

Djôzef Mignolet passéve si veye påjhirmint come rintî a Lidje, disk' e 1933.

Ciste anêye la, Amand Géradin, des eplaidreyes Rex, va dmander a Mignolet di poleur publiyî on ratournaedje e francès di s' roman «Viè l' loumire». Adon-pwis, i va esse responsåve del coirnêye «Coine walone» ås eplaidreyes Rex, replaeçant Amand Géradin.

Cwand Leyon Degrele mete so pî so fotche li pårti "Rex", Djôzef Mignolet divént senateur e 1936.

Tins del guere di 40, i va fé avou ls Almands. I serè mimbe del Propaganda Abteilung. Mins si mwaisse bouye, vola, c' est dner les åjhminces di l' administråcion almande po les scrijhaedjes e walon, aprume li teyåte. Sins fé nole riclame pol sistinme nazi. C' est çou k' a yeu l' air di dire Isi Steinweg, ahoukî come temoen å procès. Å resse, i shonne k' il åye sitî tchôkî pa sacwants teyåtreus lidjwès po-z accepter ç' posse la.[4]

E 1946, i serè straegnmint codåné po çoula (10 ans d' prijhon et 1.000.000 d' francs d' aminde), et on lyi rsaetchrè ses droets civikes. Pår tos ses eplaidaedjes, politike u literaire, seront cinsurés.

Li SLLW, k' i ndè mimbe, va mete li houpea ås pûnicions tot l' fotant a l' ouxh (10 di decimbe 1946).

Il a don stî haeyi pås waloneus après l' guere. Li Pris del Veye di Lidje a metou dins ses statuts di dveur prezinter on papî d' oniestruté et d' boune kidujhance, paret i po-z espaitchî Djôzef Mignolet d' el rascode.

Mignolet esteut camaeråde avou Maurice Piron. Ambedeus estént foirt grandiveus eneviè les ptits scrijheus e walon.[5]

Alére[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • (fr) Lionel Baland, Rex en wallon : Joseph Mignolet et Amand Géradin, in : Bulletin d’information du Centre Liégeois d’Histoire et d’Archéologie Militaires, Centre Liégeois d’Histoire et d’Archéologie Militaires (CLHAM), Liège, 2017, n°141, p.65-70.
  • (fr) Baptiste Frankinet, Redécouverte: Joseph Mignolet (1893-1973), Wallonnes, 1/2019.

Hårdêye difoûtrinne[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sourdants[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. Baptiste Frankinet, Wallonnes, 1/2019, p. 13-14.
  2. M. Piron, "Anthologie de la littérature dialectale de Wallonie", p. 455.
  3. El guere 14-18 dins les belès-letes e walon p. 36.
  4. Baptiste Frankinet, come cial ådzeu, p. 12.
  5. F. Nyns, bate di dvize avou L. Mahin al fôre ås lives di Gråce-Hologne, 2005.