Wikipedia:Pordjet biesses
Èn årtike di Wikipedia.
Ci pordjet ci c' est po-z aveur li discrijhaedje di totes les biesses corantes ki vikèt el Walonreye ou ôte pårt.
Ådvins |
[candjî] Biesses ås cronzoxhs
[candjî] biesses ås tetes
[candjî] bascolidîs
- Loukîz cial
[candjî] grands séndjes
[candjî] rawiants
[candjî] Robtidîs
- Loukîz cial
[candjî] Ongletîs
[candjî] roemiants
[candjî] tchetidîs
[candjî] tchinidîs
- Loukîz cial
[candjî] tchivalidîs
[candjî] oujheas
Les moxhons, c' est tertos des oujheas.
[candjî] Co a rindjî
- aloye (Alauda arvensis)
- aloye (indje) (Alauda spp)
[candjî] rindjî pa ôres et familes
Lomaedje des årtikes des ôres et familes po l' ôre, eyet "famile ås #####" pol famile.
- les pareys ås åwes (anseriformes)
- famile ås canårds (anatidae)
- mårlå al longue cawe (Anas acuta)
- famile ås canårds (anatidae)
- les moxhets (falconiformes)
- Fåcnidîs (Falconidae)
- Moxhtidîs (Accipitridae)
- Pitit gris moxhet (Accipiter nisus)
- Wôteu ås colons mansåds (Accipiter gentilis)
- les moxhons (passeriformes)
- famile ås såverdeas (Passerideae)
- moxhon d' toet
- gorea-moxhon (Passer montanus).
- famile ås moretes (prunellidae)
- morete (oujhea) ou fåzon (prunella modularis)
- famile ås mazéndjes (paridae)
- pitite mazindje (Periparus ater) (note: mazéndje ou mazindje?)
- famile ås béngalîs (ou bengalîs?) (estrildidae)
- margalé pénson (Chloebia gouldiae)
- tcheutches (frindjidîs, famile åzès pénson)
- famile åzès djåzrenes (emberezidae)
- bleuwe djåzrene (Latoucheornis siemsseni)
- djåzrene (Emberiza citrinella)
- djåzrene å brun stoumak (Emberiza stewarti)
- djåzrene å gris hatrea (Emberiza buchanani)
- djåzrene al blanke canote (Emberiza leucocephalos)
- djåzrene ålouwete (Emberiza impetuani)
- djåzrene bårbete (Emberiza jankowskii)
- djåzrene canele (Emberiza tahapisi) (note: caenele so dzi.nat, mins kenèle est ene coinrece di Vervî, li betchfessî ae n' est nén wårdé cwand "è" n' est nén lådjmint prezint dins l' Ess walon)
- djåzrene des hazires (Emberiza godlewskii)
- djåzrene des waides (Emberiza cioides)
- djåzrene di Socotra (Emberiza socotrana)
- djåzrene di Troucreye (?? Turkeye?) (Emberiza cineracea)
- grijhe djåzrene (Emberiza cia)
- houpêye djåzrene (Melophus lathami)
- ligneye djåzrene (Emberiza striolata)
- ôrtolan (Emberiza hortulana)
- rodje ôrtolan (Emberiza caesia)
- rôze-cawe (Urocynchramus pylzowi)
- zizi (oujhea) (ou zizi s' i n' a pont d' omonimes e walon) (Emberiza cirlus)
- famile åzès måwetes (laridîs)
- måwete (Larus spp)
- famile ås coirbås (coirvidîs) (Corvidea)
- agaesse (Pica pica)
- coirbå (Corvus frugilegus et C. corax)
- coirnêye (Corvus corone cornix et C. corone corone)
- gris mantea (Corvus corone corone)
- ritchå ou djirå (Garrulus glandarius)
- tchawe (Corvus monedula)
- famile ås såverdeas (Passerideae)
familes k' i fåt rmete dizo èn ôre ("pareys ås ..."
-
- famile åzès agaesses u famile ås måvis (Laniidea)
- famile ås aigues (Accipitridea)
- famile åzès alouwates (Alaudidae)
- famile åzès becasses (Scolopacidea)
- famile ås bruants (Emberizidea)
- famile ås betchpots (Picidea)
- famile ås colons (Columbidea)
- famile åzès arondes (Hirundinidea)
- famile ås faizans (Phasianidae)
- famile åzès fåvetes (on dit èto grûlotes) (Sylviidea)
- famile ås hosse-cawe (Mottacilidea)
- famile ås pinsons (Fringilidea)
- famile ås råles d' aiwe (Rallideae)
- famile ås tchet-uwants (on dit eto ibous) (Strigidea)
[candjî] Ôte assonraedje
Ci rassonraedje cial, djusse les oujheas corants, est pus åjhey, po les scolîs, metans. a mete dins l' djivêyes chal pa dzeur, al boune plaece.
- ôre des såverdeas (magneus d' xhos).
- famile des tcheutches (frindjilidîs, tos moxhons xhufleus).
- Li sizet = moxhon d' ônea
- li fåbite.
- li pîmåye (pîlåd)
- li tcherdonî
- li pénson
- li linet (lignroû).
- linet å djaene betch
- verdire
- Tchampinnes
- famile des såverdeas
- såverdea = moxhon d' toet, moxhon d' toet
- gorea-moxhon (Passer montanus).
- famile des (magneus d' moxhes).
- siprewidîs (famile des sprewes)
- famile des tcheutches (frindjilidîs, tos moxhons xhufleus).
- poyacîs (ôre des poyes; (magneus d' xhos).
- Les magneus d' tchå.
- Oujheas d' djoû magneus d' tchå (les moxhets).
- wôteu
- gros moxhet ås wesses (Pernis apivorus)
- brouhî (on dit eto miyot, Buteo buteo)
- rossea moxhet (Milvus milvus)
- les oujheas d' nute magneus d' tchå.
- Oujheas d' djoû magneus d' tchå (les moxhets).
- Magneus d' vierméns
- vert betche-bos
- tchariguete loukîz pol moumint a : (tchariguete)
- agaesse
- Oujheas foû payis (waire u nén rescontråve el Walonreye, vicants al libe).
[candjî] pexhons
- anweye
- åblete
- åbeye (Alosa sp.)
- bårbea
- brâme
- carpe
- govion
- graevî
- hotu
- lamproye
- mostêye (Barbatula barbatula)
- percot
- odjî (Gymnocephalus cernuus)
- rossete
- sitocfeshe
- ombe
- trûte
- såmon
- såmon d' fontinne
- brotchet
- tchabot, tchacåd
- tchivene
- tintche
- espadon
- spinokidîs
- spinoke (ALW, notûle 119)
- vindwesse (raezoe (pexhon))
- regnon
- perxhon-cingue
- pexhon-tchet
[candjî] cropantès biesses (reptiles)
[candjî] glumiantès biesses (batraciens)
[candjî] biesses sins cronzoxhs
[candjî] molusses
[candjî] grevissîs (arthropodes, 8-12 pates)
[candjî] araegnidîs (arachnidae, 8 pates)
- araegnes (ALW 8, notûle 157).
- fåtcheu (ALW 8, notûle 160).
- acaryidîs
- acaryins des matrasses
- tikets (boschets)
- acares des rognes
- rogne do coir (Sarcoptes scabei)
- rogne des pates ås tchvås (Chorioptes)
- rogne del tiesse ås berbis
- rogne ås vatches
- rogne del linne (Psoroptes ovis)
- rogne ås tchéns (Demodex) (Demodex)
[candjî] insekes (6 pates)
Loukîz a : rindjmint des insekes
