Codjowaedje tchicter

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Li codjowaedje di tchicter, c' est l' ci d' on viebe erîlêymint disrîlé, dj' ô bén a deus bodjes, del prumire troke da Hendschel.

Po-z espaitchî d' aveur deus cossounes /kt/ al fén, çou ki n' est nén prononçåve e walon, on radjoute pa drî ene mouyeye êy:

  • dji °tchicte => dji tchictêye
  • bodje A: tchict-
  • bodjes B et C: tchictêy-

Les viebes ki shuvnut ci codjowaedje la, c' est :

  • tos les viebes bastis avou l' cawete -ter.
  • tos les viebes bastis avou l' cawete -ner.
  • sacwants viebes k' ont "C+ -ler" å coron d' l' infinitif.

Sacwants viebes del prumire troke k' ont l' minme rujhe avou èn infinitif k' a deus cossounes divant l' cawete -er si codjownut come "shofler", et des ôtes come wårder.

Sacwants viebes di cisse sôre la[candjî | candjî l' côde wiki]

Viebes avou l' cawete -ter[candjî | candjî l' côde wiki]

Viebes avou l' cawete "-ter" dedja studyîs sol Wiccionaire

Viebes avou l' cawete -ner[candjî | candjî l' côde wiki]

Viebes avou l' cawete "-ner" dedja studyîs sol Wiccionaire

Råles viebes avou l' cawete -ler[candjî | candjî l' côde wiki]

Les cawetes di codjowaedje des viebes del sôre di tchicter[candjî | candjî l' côde wiki]

Infinitif[candjî | candjî l' côde wiki]

bodje A + -er: tchicter.

Pårticipes[candjî | candjî l' côde wiki]

Pårticipe erirece[candjî | candjî l' côde wiki]

  • omrin:
bodje A + : tchicté.
  • femrin:
bodje A + -êye: tchictêye.

Pårticipe prezintrece[candjî | candjî l' côde wiki]

bodje A + -ant: tot tchictant

Indicatif[candjî | candjî l' côde wiki]

Indicatif prezintrece[candjî | candjî l' côde wiki]

bodje B + -e: dji tchictêye.
bodje A + -ez: vos tchictez. Li dierin -z ni s' prononce måy.
bodje B + -es: ti tchictêyes. Li -s ni s' prononce måy.
bodje B + -e: i tchictêye, ele tchictêye.
    • fråze di dmande:
bodje B + -e + -t: tchictêye-t i ? / tchictêye-t ele ?.

Les fråze di dmandaedje ås ôtès djins si fjhèt tot metant les pronos sudjets padrî l' viebe (sins loyeure). Li prono "vos" metou padrî, si pout rsaetchî evoye.

  • Cåzant(e)s:
bodje A + -ans: nos tchictans; dji tchictans (el Basse-Årdene).
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje A + -ez: vos tchictez. Li dierin -z ni s' prononce måy.
  • Riwaitant(e)s:
    • cawete lidjwesse:
bodje A + -èt: i tchictèt, ele tchictèt. Li dierin -t ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: tchictèt i ? / tchictèt ele ?
bodje C + -nut: i tchictêynut, ele tchictêynut. Li dierin -t ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: tchictêynut i ? / tchictêynut ele ?

Indicatif futurrece[candjî | candjî l' côde wiki]

  • Cåzant(e):
bodje B + -rè: dji tchictêy.
  • Atôtchî (eye):
    • atôtchaedje ordinaire
bodje B + -roz: vos tchictêyroz.
    • atouwaedje.
bodje B + -rès: ti tchictêyrès. Li dierin -s ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: tchictêyress ? (est ç' ki t' tchictêyrès ?).
  • Riwaitant(e):
bodje B + -rè: i tchictêy, ele tchictêy.
  • Cåzant(e)s:
bodje B + -rans: nos tchictêyrans; dji tchictêyrans (el Basse-Årdene).
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje B + -roz: vos tchictêyroz.
  • Riwaitant(e)s:
bodje B + -ront: i tchictêyront, ele tchictêyront.

Durant Indicatif Erirece (imparfait)[candjî | candjî l' côde wiki]

  • Rilevêye: les cawetes do Durant Indicatif Erirece des viebes del prumire troke ås djins do singulî sont -éve(s).
  • Cåzant(e):
bodje A + -éve: dji tchictéve.
  • Atôtchî (eye):
    • atôtchaedje ordinaire
bodje A + -îz: vos tchictîz.
    • atouwaedje.
bodje A + -éves: ti tchictéves. Li dierin -s ni s' prononce måy.
  • Riwaitant(e):
bodje A + -éve: i tchictéve, ele tchictéve.
  • Cåzant(e)s:
bodje A + -éns: nos tchicténs; dji tchicténs (el Basse-Årdene).
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje A + -îz: vos tchictîz.
  • Riwaitant(e)s:
bodje A + -ént: i tchictént, ele tchictént.

Nén Durant Indicatif Erirece (passé simpe)[candjî | candjî l' côde wiki]

  • Cåzant(e):
bodje A + -a: dji tchicta.
  • Atôtchî (eye):
    • atôtchaedje ordinaire
bodje A + -îz: vos tchictîz.
    • atouwaedje.
bodje A + -as: ti tchictas. Li dierin -s ni s' prononce måy.
  • Riwaitant(e):
bodje A + -a: i tchicta, ele tchicta.
  • Cåzant(e)s:
bodje A + -îs: nos tchictîs; dji tchictîs (el Basse-Årdene).
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje A + -îz: vos tchictîz.
  • Riwaitant(e)s:
bodje A + -ît: i tchictît, ele tchictît.

Erî-tins di l' Indicatif[candjî | candjî l' côde wiki]

  • erî passé (passé compôzé): Viebe "aveur" a l' indicatif prezintrece + pårticipe erirece: dj' a tchicté, t' as tchicté, evnd.
  • erî futeur: "aveur" a l' indicatif futurrece + pårticipe erirece: dj' årè tchicté, t' årès tchicté, evnd.
  • erî Durant Indicatif Erirece: "aveur" å Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: dj' aveu tchicté, t' aveus tchicté, evnd.

Dobe erî-tins di l' Indicatif[candjî | candjî l' côde wiki]

  • dobe erî passé: Viebe "aveur" a l' erî passé + pårticipe erirece: cwand dj' a yeu tchicté, après k' t' as yeu tchicté, evnd.
  • dobe erî futeur: "aveur" a l' erî futeur + pårticipe erirece: cwand dj' årè yeu tchicté, après k' t' årès yeu tchicté, evnd
  • dobe erî Durant Indicatif Erirece: "aveur" a l' erî Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: cwand dj' aveu yeu tchicté, après k' t' aveus yeu tchicté.

Suddjonctif[candjî | candjî l' côde wiki]

Suddjonctif prezintrece[candjî | candjî l' côde wiki]

  • Å singulî, li suddjonctif prezintrece, c' est parey ki l' indicatif prezintrece.
Ki dj' tchictêye.
Ki t' tchictêyes.
K' i tchictêye, k' ele tchictêye.
  • Å pluriyal, on ristitche ene cawete -xhe après les cawetes di codjowaedje di l' indicatif prezintrece, k' on a rsaetchî evoye les halcrossès cossounes å coron. Li cawete -èt est disfaflotêye (-exhe).
ki nos tchictanxhe (u: ki dj' tchictanxhe).
Ki vos tchictéxhe
K' i tchictexhe, k' ele tchictexhe (u : k' i tchictêynuxhe, k' ele tchictêynuxhe)

Suddjonctif erirece[candjî | candjî l' côde wiki]

Li suddjonctif erirece si fwait tot rprindant les cawetes do Nén Durant Indicatif Erirece (passé simpe) et-z î racawer ene cawete -xhe

Ki dj' tchictaxhe.
Ki t' tchictaxhes.
K' i tchictaxhe, k' ele tchictaxhe.
Ki nos tchicténxhe (u: ki dj' tchicténxhe).
Ki vos tchictîxhe (li minme tchoi k' å suddjonctif prezintrece).
K' i tchicténxhe, k' ele tchicténxhe

Condicioneu[candjî | candjî l' côde wiki]

Li condicioneu, c' est on tins ki s' fwait avou li prumire dobe cawete do futurrece, et ene djeujhinme cawete, li minme kel cene do NDIE des viebes del cénkinme troke.

  • Cåzant(e):
bodje B + -reu: dji tchictêyreu.
  • Atôtchî (eye):
    • atôtchaedje ordinaire
bodje B + -rîz: vos tchictêyrîz.
    • atouwaedje.
bodje B + -reus: ti tchictêyreus. Li dierin -s ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: tchictêyreuss ? (est ç' ki t' tchictêyreus ?).
  • Riwaitant(e):
bodje B + -reut: i tchictêyreut, ele tchictêyreut.
  • Cåzant(e)s:
bodje B + -réns: nos tchictêyréns; dji tchictêyréns (purade el Basse-Årdene.
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje B + -rîz: vos tchictêyrîz.
  • Riwaitant(e)s:
bodje B + -rént: i tchictêyrént, ele tchictêyrént.

Kimandeu[candjî | candjî l' côde wiki]

Li cmandeu shût l' indicatif prezintrece, mins on rsaetche li cawete -S a l' atouwé.

bodje A + -ez: tchictez !.
bodje B + -e: tchictêye !.
  • Cåzant(e)s:
bodje A + -ans: tchictans !
  • Atôtchîs (atôtcheyes):
bodje A + -ez: tchictez !

Hårdêyes difoûtrinnes[candjî | candjî l' côde wiki]